BTW
De belangrijkste btw-regels, de eigen rekeningen van de leerkracht (ABTW, VBTW, ICN/UCN…), een rekenmachine die meteen de juiste boeking toont, en een overzicht van de aangiftevakken.
🧮 BTW-helper
Je koopt handelsgoederen. De aftrekbare btw is een vordering op de Staat (411590 ABTW, debet).
| Rekening | Debet | Credit |
|---|---|---|
| 604000 Aankopen van handelsgoederen | € 1.000,00 | |
| 411590 Aftrekbare btw (ABTW) | € 210,00 | |
| 440000 Leveranciers | € 1.210,00 | |
| Totaal | € 1.210,00 | € 1.210,00 |
📐 Boekingsschema's
Aankoopfactuur handelsgoederen (21% btw)
Je ontvangt een aankoopfactuur voor handelsgoederen met aftrekbare btw.
| Debet | Credit |
|---|---|
|
|
Verkoopfactuur (21% btw)
Je verstuurt een verkoopfactuur aan een klant met verschuldigde btw.
| Debet | Credit |
|---|---|
|
|
Inkomende creditnota op aankoop (ICN)
Je ontvangt een creditnota van je leverancier (bv. teruggestuurde of foutieve handelsgoederen).
| Debet | Credit |
|---|---|
|
|
Uitgaande creditnota op verkoop (UCN)
Je schrijft een creditnota uit aan je klant (bv. korting achteraf of retour).
| Debet | Credit |
|---|---|
|
|
Periodieke btw-afrekening (VBTW > ABTW)
Einde aangifteperiode: je sluit ABTW en VBTW af en stelt het saldo vast.
| Debet | Credit |
|---|---|
|
|
🧾 Vakken van de periodieke btw-aangifte
⚠️ Dit is het standaard schema van de Belgische btw-aangifte. De exacte vaknummers staan niet allemaal letterlijk in de lesdocumenten — controleer ze tegen je eigen cursus.
| 00 | Verkopen aan 0% / bijzondere regeling |
| 01 | Verkopen aan 6% |
| 02 | Verkopen aan 12% |
| 03 | Verkopen aan 21% |
| 44 | Diensten binnen EU (B2B, verlegd) |
| 45 | Handelingen medecontractant (uitgaand) |
| 46 | Intracommunautaire leveringen / ABC |
| 47 | Andere vrijgestelde handelingen / uitvoer |
| 48 | Creditnota's op vak 46 (uitgaand) |
| 49 | Creditnota's op andere uitgaande handelingen |
| 54 | Verschuldigde btw op vakken 01-03 (VBTW) |
| 55 | Verschuldigde btw op IC-verwervingen |
| 56 | Verschuldigde btw medecontractant (verlegd) |
| 57 | Verschuldigde btw op invoer (verlegd) |
| 61 | Diverse btw-regularisaties in het nadeel |
| 63 | Terug te storten btw (op ontvangen CN) |
| 81 | Aankopen handelsgoederen, grond- en hulpstoffen |
| 82 | Diensten en diverse goederen |
| 83 | Bedrijfsmiddelen (investeringen) |
| 84 | Creditnota's op IC-verwervingen (inkomend) |
| 85 | Creditnota's op andere inkomende handelingen |
| 86 | Intracommunautaire verwervingen |
| 87 | Andere inkomende handelingen (medecontractant) |
| 59 | Aftrekbare btw (ABTW) |
| 62 | Diverse btw-regularisaties in het voordeel |
| 64 | Terug te vorderen btw (op uitgereikte CN) |
📘 Theorie
Wat is btw en waarom is ze neutraal?
BTW (belasting op de toegevoegde waarde) is een belasting op het verbruik. De onderneming int de btw voor de Staat, maar betaalt zelf geen btw op haar aankopen die ze voor haar bedrijf gebruikt. Daarom is btw boekhoudkundig neutraal: ze is geen kost (klasse 6) en geen opbrengst (klasse 7), maar een vordering of een schuld tegenover de btw-administratie.
Er zijn twee kanten:
- Aankoop-btw = aftrekbare btw (ABTW) → de btw die je leverancier je aanrekent en die je mag terugvragen van de Staat. Dit is een vordering → debet. De leerkracht gebruikt hiervoor de eigen rekening 411590 Aftrekbare btw (ABTW).
- Verkoop-btw = verschuldigde btw (VBTW) → de btw die jij aan je klant aanrekent en die je moet doorstorten aan de Staat. Dit is een schuld → credit. De leerkracht gebruikt 451540 Verschuldigde btw (VBTW).
Btw-tarieven
In België bestaan vier tarieven: 0%, 6% (o.a. voeding, water, boeken), 12% (o.a. horeca, sociale woningbouw) en het standaardtarief 21% (de meeste goederen en diensten). In de oefeningen reken je meestal met 21%.
Formule: btw = bedrag excl. × tarief en bedrag incl. = bedrag excl. + btw.
Voorbeeld 21%: excl. 500,00 → btw 105,00 → incl. 605,00 (dit bedrag komt letterlijk terug in de grootboeken van de leerkracht).
De twee basisboekingen
Aankoopfactuur handelsgoederen
| Rekening | D | C |
|---|---|---|
| 604000 Aankopen HG (excl.) | 500,00 | |
| 411590 ABTW (btw 21%) | 105,00 | |
| 440000 Leveranciers (incl.) | 605,00 |
De kost (604000) en de vordering btw (411590) staan samen in debet; de schuld aan de leverancier (440000, incl. btw) staat in credit. Debet = credit = 605,00.
Verkoopfactuur
| Rekening | D | C |
|---|---|---|
| 400000 Klanten (incl.) | 605,00 | |
| 700000 Verkopen (excl.) | 500,00 | |
| 451540 VBTW (btw 21%) | 105,00 |
De vordering op de klant (400000, incl. btw) staat in debet; de opbrengst (700000) en de btw-schuld (451540) staan in credit.
Creditnota's
Een creditnota draait een eerdere factuur (geheel of gedeeltelijk) terug. De leerkracht gebruikt aparte tegenrekeningen zodat je in het grootboek ziet hoeveel er werd gecrediteerd.
- Inkomende creditnota (ICN) = creditnota die je ontvangt van een leverancier (op een aankoop). Je leverancierschuld daalt (440000 debet); de tegenboeking is 604001 Inkomende creditnota (ICN) op aankopen HG (credit, excl.) en je teveel afgetrokken btw verdwijnt weer via 411590 ABTW (credit).
- Uitgaande creditnota (UCN) = creditnota die je uitschrijft aan een klant (op een verkoop). Je klantvordering daalt (400000 credit); de tegenboeking is 700001 Uitgaande creditnota (UCN) (debet, excl.) en de eerder aangerekende btw verdwijnt weer via 451540 VBTW (debet).
Let op de natuur: 604001 ICN is een klasse-6-rekening die hier in credit staat (een negatieve kost), en 700001 UCN is een klasse-7-rekening die in debet staat (een negatieve opbrengst). Dat is logisch: ze corrigeren respectievelijk de aankoop- en de verkooprekening.
Bijzondere btw-regelingen
Bij sommige aankopen rekent de leverancier geen btw aan, maar moet jij als koper de btw zelf aangeven én tegelijk aftrekken. Het netto-effect op de btw is dan 0, maar beide bewegingen verschijnen wel in je aangifte.
- Btw verlegd / medecontractant (bv. werk in onroerende staat door een Belgische aannemer): je boekt de aftrek via 411590 ABTW (debet) en de verschuldigde btw via 451550 Te betalen btw – verlegd (of 451300) (credit), voor hetzelfde bedrag.
- Intracommunautaire verwerving (aankoop bij een leverancier in een ander EU-land, bv. Nederland in de Trainer-oefening): je boekt 411590 ABTW (debet) tegenover 451560 Te betalen btw – intracommunautair (credit).
- Invoer (goederen van buiten de EU): 411590 ABTW (debet) tegenover 451570 Te betalen btw – invoer (credit).
In alle drie de gevallen geldt: ABTW = de verschuldigde tegenrekening, dus de boeking balanceert vanzelf op het btw-deel.
Regularisaties
Voor correcties achteraf gebruikt de leerkracht 411630 Regularisatie aftrekbare btw (RABTW) (debet, herziening van te weinig afgetrokken btw in jouw voordeel) en 451640 Regularisatie verschuldigde btw (RVBTW) (credit, bijkomend verschuldigde btw). Denk bv. aan een wagen waarvan slechts 50% van de btw aftrekbaar is (Trainer-oefening AF7).
De periodieke btw-afrekening
Op het einde van de aangifteperiode (maand of kwartaal) vergelijk je het totaal van de verschuldigde btw met het totaal van de aftrekbare btw:
- Sluit 451540 VBTW af door ze in debet te zetten (de schuld verdwijnt).
- Sluit 411590 ABTW af door ze in credit te zetten (de vordering verdwijnt).
- Het verschil:
- VBTW > ABTW → je moet bijbetalen → 451000 Te betalen B.T.W (credit).
- ABTW > VBTW → je krijgt terug → 411000 Terug te vorderen B.T.W (debet).
Voorbeeld: VBTW 105,00 en ABTW 105,00 → saldo 0 (zoals in onderneming C/Factory, waar aan- en verkoop-btw elkaar opheffen). Heb je meer VBTW dan ABTW (bv. 420,00 vs 105,00), dan betaal je 315,00 bij via 451000.
Roosters van de btw-aangifte (ter info, te controleren)
- Rooster 00/01/02/03: omzet (uitgaande handelingen) per tarief.
- Rooster 54/55/56: verschuldigde btw (o.a. medecontractant, intracommunautair). Exacte nummers te controleren.
- Rooster 59: aftrekbare btw.
- Rooster 81/82/83: bedragen van de inkomende handelingen (aankopen). Te controleren.
Deze roosters zijn detail; hoofdzaak is dat je de boekingen en de afrekening correct kunt maken.
⚠️ Veelgemaakte fouten
❌ De leverancier (440000) of de klant (400000) boeken met het bedrag exclusief btw.
✅ 440000 en 400000 staan altijd voor het bedrag inclusief btw, want dat is wat effectief betaald of ontvangen wordt. De btw zit in een aparte rekening (411590 of 451540).
❌ De omzet (700000) of de aankoop (604000) boeken inclusief btw.
✅ Opbrengst- en kostenrekeningen zijn altijd exclusief btw. De btw is geen omzet of kost, maar een schuld of vordering.
❌ Bij een creditnota wel de goederen, maar niet de btw terugdraaien.
✅ Een creditnota corrigeert zowel het bedrag excl. (604001/700001) als de btw (411590/451540). Vergeet de btw-regel nooit, anders klopt de afrekening niet.
❌ Bij een intracommunautaire of medecontractant-factuur denken dat er 'geen btw' is en de verlegging niet boeken.
✅ De leverancier rekent geen btw aan, maar jij moet de btw zelf aangeven (451550/451560/451570) én tegelijk aftrekken (411590). Netto-effect 0, maar beide bewegingen moeten geboekt worden.
❌ Bij de afrekening het saldo altijd op 451000 (te betalen) zetten.
✅ Vergelijk eerst VBTW en ABTW. Is ABTW groter, dan krijg je geld terug en gebruik je 411000 Terug te vorderen B.T.W in debet.
❌ Bij het afsluiten VBTW in credit en ABTW in debet laten staan.
✅ Om af te sluiten draai je ze om: VBTW komt in debet (sluit de creditschuld), ABTW komt in credit (sluit de debetvordering).
❌ De inkomende creditnota op 604000 boeken in plaats van op 604001.
✅ De leerkracht gebruikt 604001 ICN als aparte tegenrekening, zodat het brutobedrag van de aankopen zichtbaar blijft naast de creditnota's.
❌ Bij een wagen 100% van de btw aftrekken.
✅ Voor personenwagens is de aftrek beperkt (vaak 50%). Het niet-aftrekbare deel boek je niet op 411590; gebruik daarvoor de regularisatie/niet-aftrekbare btw (bv. 411630 RABTW of 640700 Niet aftrekbare B.T.W).
Meer oefeningen? BTW-oefeningen →